LOGOPEDIA – Obejmuje swoim zasięgiem całość specyficznych, zamierzonych oddziaływań ukierunkowanych na usunięcie wszelkich zakłóceń procesu porozumiewania się.
Proces rozwoju mowy przebiega pewnymi etapami i trwa kilka lat. Czas pojawienia się tych etapów jest stały, a dopuszczalne są przesunięcia nie większe niż pół roku.
LOGOPEDIA
Są to następujące okresy [L. Kaczmarek 1988] :
okres melodii (do 1. roku życia); stadium przedjęzykowe, tj.
a) głużenie (2-3 m.ż.)-nieświadome ćwiczenia narządów artykulacyjnych: samogłoski, spółgłoski, ich połączenia; głużą też dzieci niesłyszące;
b) gaworzenie(5-7 m.ż.)- świadome powtarzani dźwięków mowy własnej i otoczenia; gaworzą tylko dzieci słyszące.
Osiągnięcia tego okresu to:
1. Ok.1. r.ż. pojawiają się pierwsze słowa złożone z sylab ma, ba, ta, la.
2. Roczne dziecko rozumie mowę dorosłych; mówi mało, ale bardzo dużo
rozumie.
3. Spełnia proste polecenia, zna swoje imię, pokazuje części ciała.
okres wyrazu (1-2r.ż)- opanowuje wszystkie samogłoski oprócz ę, ą i sporo spółgłosek: m, t, b, k, d , czasem ć, ś. Pod koniec tego okresu dziecko operuje kilkudziesięcioma poprawnie wymawianymi wyrazami i ogromną liczbą zastępczych, zaczyna budować zdania.
okres zdania (2-3 r.ż)- opanowuje ę, ą oraz spółgłoski p, b, m, w, f, ś, ź, ć, ń, dź, k, g, c, t, d, n, j, ł. Dwulatek opanowuje w ciągu roku ok..1000 słów; pojawiają się próby wypowiedzi 2-3 wyrazowych .
okres swoistej mowy dziecka (3-7r.ż) opanowuje najtrudniejsze głoski ok.4r.ż.-s, z, c, dz, a ok. .5 r.ż.- sz, ż, cz, dż, r oraz różnicuje je od podobnych. W wieku 3-5 lat dziecko zadaje mnóstwo pytań (ok.50 dziennie), tworzy niezwykłe opowieści (konfabuluje), wzbogaca ilościowo i jakościowo swój słownik, operuje rzeczownikami, czasownikami, przymiotnikami, przysłówkami i zaimkami.
Dzieci sześcioletnie powinny wymawiać prawidłowo wszystkie głoski i budować zdania logiczne, poprawne pod względem gramatyki i składni oraz akcentu, rytmu i melodii. Badania wykazują jednak, że co czwarte dziecko wadliwie wymawia podstawowe dźwięki mowy. Nie każde jednak odstępstwo od ogólnopolskiej normy wymawianiowej jest wadą wymowy. Do wad nie zaliczamy m.in. nieprawidłowości artykulacyjnych wynikających z nieukończonego rozwoju mowy (do 5 r.ż.), wymowy gwarowej oraz błędów wymowy (potrafimy je sami skorygować). Pięcioletnie dziecko ma prawo opuszczać (mogilalia), przestawiać (metateza) i zamieniać głoski na łatwiejsze (substytucja), ale nie może (bez względu na wiek) ich deformować, czyli zniekształcać, np. wymawiać międzyzębowo, bocznie.

CO TO JEST WADA WYMOWY?

Gdy wymowa odbiega od normy ogólnie przyjętej w danym języku, począwszy od drobnych nieprawidłowości w realizacji poszczególnych głosek, aż po ciężkie wady utrudniające kontakt z otoczeniem Odchylenia w mowie mogą dotyczyć zasobu słownictwa (leksyka), umiejętności posługiwania się formami gramatycznymi lub rozumienia ich funkcji, realizacji fonemów lub ich odbioru.
Największą grupę wad wymowy na etapie nauczania początkowego stanowią wady artykulacyjne zwane dyslalią. Jest to nieprawidłowość w wymawianiu jednej, wielu, a nawet niemal wszystkich głosek od razu. Wymowa jest wtedy niewyraźna, mało zrozumiała, aż do bełkotu.
Najogólniej dyslalia obejmuje:
– mogilalię (elizje),tj.opuszczanie dźwięków (krowa- kowa);
– paralalię (substytucje, czyli zamienianie głosek);
– dyslalię właściwą (wszelkie zniekształcenia głosek).
Ze względu na nazwę głosek nieprawidłowo artykułowanych dyslalię dzieli się na:
– sygmatyzm tj. seplenienie (sz, ż, cz, dż jako s, z, c, dz);
– mowa bezdźwięczna (woda-fota, żaba-szapa);
– rotacyzm, tj. reranie (wadliwa wymowa r );
– kappacyzm (wadliwa wymowa k);
– gammacyzm (wadliwa wymowa g);
– rynolalia, tj.nosowanie (nosowa wymowa głosek ustnych lub odwrotnie).
Drugim co do częstotliwości występowania u dzieci rodzajem zaburzenia mowy jest jąkanie. Najogólniej mówiąc polega ono na zaburzeniu koordynacji narządów: oddechowego, artykulacyjnego i fonacyjnego. Obserwuje się wzmożone napięcie mięśni związanych z mową, np. wiązadła głosowe zaciskają się, zachodzą na siebie, głos wydobywa się z trudem.

JAKIE SKUTKI POWODUJĄ WADY WYMOWY?

1. W znacznym stopniu utrudniają osiąganie sukcesów w szkole.
2. Kłopoty w nauce czytania i pisania (agramatyzmy, nieprawidłowa budowa
zdań, uporczywe literowanie, kłopoty z łączeniem liter i głosek w wyrazy, z przejściem od głoskowania do czytania sylabami i wyrazami, opuszczanie, przestawianie lub dodawanie różnych głosek i sylab, zamienianie wyrazów o podobnym brzmieniu; w pisaniu kłopoty z posługiwaniem się dwuznakami, spógłoskami miękkimi, dźwięcznymi i bezdźwięcznymi, końcówkami fonetycznymi –ą -om, inne).
3. Zaburzenia osobowości (poczucie niższej wartości, osamotnienia, stany lękowe np. logofobię- lęk przed wypowiadaniem się, nerwowość, unikanie kontaktów z gośćmi, rówieśnikami).
4. Osłabiają wydolność umysłową dziecka i wpływają ujemnie na jego stosunek do nauki, szkoły i kolegów.

ZADAJ NAM PYTANIE